Mobilemenu
Profile

Uzaydan Atlayışlar

Stratosferden dünyaya atlayış ilk defa 1934’de yayınlanan E.E. “Doc” Smith’in bilim kurgu romanı Triplanetary’de geçmiştir.

Şimdiye kadar stratosferden dünyaya birkaç başarılı atlayış gerçekleşmiştir: Eski bir astronot olan ve aynı zamanda ABD Hava Kuvvetleri’nin hava balonu projelerinde görev alan Joseph Kittinger uzay atlayışları cool bir şey olarak görülmeye başlanmadan önce, 16 Kasım 1959’da, Excelsior (‘her zaman yukarı’ anlamına gelmektedir) adlı helyum balonuyla taşınan hava aracından 23.3 km yükseklikten atmosfere atlamıştır. Bu atlayışında ekipmanındaki teknik bir problemden dolayı bilincini kaybetmiş, paraşütünün otomatik olarak açılması sayesinde ölümden dönmüştür.

Kittinger, 11 Aralık 1959’da Excelsior 2’den 22.8 km yükselikteyken kendini atmosfere bırakmış ve bu atlayışı nedeniyle A. Leo Stevens Paraşüt Madalyası’yla ödüllendirilmiştir. 16 Ağustos 1960 yılında son atlayışını 31.3 km’de Excelsior 3’ten atlayarak gerçekleştirmiş, 5.5 km’de paraşütünü açmadan önce 4 dakika 36 saniye boyunca düşerek saatte 988 km’lik bir hıza ulaşmıştır. Gökyüzüne yükselmesi sırasında sağ eldivenindeki basınç ayarlama cihazı arıza yaptığı için sağ eli şişerek normalin 2 katı kadar olmuştur. Buna rağmen Kittinger balonu 31.3 km’ye varıncaya kadar durdurmamıştır. Bu atlayışıyla balonla en yükseğe çıkma, en yüksekten paraşütle atlama, yavaşlatıcı bir paraşütle en uzun süre atmosferde düşüş, atmosferdeki en hızlı giden insan olma rekorlarını kırmıştır. Kittinger’in balonla en yükseğe çıkma, en yüksekten paraşütle atlama ve atmosferdeki en hızlı giden insan olma rekorları ancak 52 yıl sonra, 2012 yılında Felix Baumgartner tarafından kırılmıştır.

Sovyet Hava Kuvvetleri’nde bir yüzbaşı olan Yevgeni Andreyev 1 Kasım 1962’de 24.5 km ile en uzun mesafeli düşüş rekorunu kırmıştır. Yevgeni Andreyev ve Pyotr Dolgov, Saratov yakınlarındaki Volsk’tan yükselmeye başlamışlardır. Andreyev hava aracı 25.5 km yükselikteyken sabah 10:33’te atlamış ve 24.5 km boyunca serbest düşüş gerçekleştirmiştir. Düşüşünün başında sırtını Dünya’ya çevirmiş düşerken simsiyah gökyüzünü izlemiş böylelikle kaskının ön penceresinin donmasının önüne geçmiştir. Saatte 900 km hıza eriştiği sıralarda atmosferin alt katmanlarına erişmiş, artık hava direnci arttığından dolayı yüzünü Dünya’ya çevirmiş, çeşitli manevralarla düşüşünü kontrol altına almış ve paraşütünü açmıştır. Yumuşak bir iniş gerçekleştirmeyi başarmış hatta bu 1.510’uncu atlayışını ayaklarının üzerinde kalarak tamamlamıştır. Geliştirilme sürecindeki bir basınç giysisinin testlerini yapan Dolgov kapsülde kalarak 28.6 km’ye kadar yükselmiştir. Bu yükseklikten atladıktan sonra aynı Kittinger gibi düşüş sırasında stabilizasyonu sağlamak için bir paraşüt açması planlanan Dolgov, hava aracından atlayışı sırasında kaskını çarpmasıyla kaskın üzerindeki vizör kırılmış ve kaskta ufak bir delik açılmıştır. Bu durum basınç kaybına ve Dolgov’un ölümüne neden olmuştur.

Andreyev’in rekorundan önceki rekor, aslında daha uzun mesafeli bir düşüş gerçekleştiren fakat stabilizasyon için bir paraşüt kullanan (drogue parachute) Joseph Kittinger’e aitti. Bu atlayışın ardından Andreyev, Sovyetler Birliği Kahramanlık ödülüne layık görülmüştür. Rekoru 50 yıl sonra Felix Baumgartner tarafından 2012’de kırılmıştır. 1965-1966 yıllarında Nick Piantanida, başarısızlıkla sonuçlanan 37.6 km ve 37 km yüksekliklerden üç atlayış gerçekleştirme girişiminde bulunmuştur. En son atlayış girişimi (Strato Jump III)sırasında Piantanida’nın yüzündeki maske basınç kaybına uğramış ve yer kontrol ekibi balonu 17 km yükselikte devre dışı bırakmışlardır. Piantanida düşüş sonrasında güçlükle hayatta kalabilmiş fakat beyni hasara uğramış ve girdiği komadan çıkamamıştır.

14 Ekim 2012’de Felix Baumgartner 39 km yükseklikten atlayarak ve saatte 1,358 km hıza erişerek rekorları kırmıştır. Düşüşü sırasında herhangi bir aracın itici gücü olmadan ses hızını aşan ilk insan olmuştur. Kırdığı gökyüzü dalı rekorları; en yüksekten atlama, stabilizasyon için bir paraşüt olmadan (drogue paraşüt) en yüksek düşüş hızına erişme ve en uzun mesafeli serbest düşüşü gerçekleştirme alanlarındadır. En son iki rekorun hala sahibidir. Hazırlık aşamasında, Baumgartner basınçlı kiyafetin içinde olması nedeniyle klastrofobiyle mücadele etmiş ve spor psikologlarının da yardımıyla bu sorunu aşmasını bilmiştir. Baumgartner 15 Mart 2012’de 21.8 km ve 25 Temmuz 2012’deyse 29.5 km yükseklikten olmak üzere iki test atlayışını başarıyla gerçekleştirmiştir. Atlayışın ilk olarak 9 Ekim’de gerçekleşmesi planlanırken kötü hava koşulları nedeniyle 14 Ekim’e ertelenmiştir. Baumgartner, New Mexico’nun doğusuna iniş yapmıştır.