Mobilemenu
Profile

Karbon Fiber Hakkında Bilmeniz Gereken 9 Şey

Her karbon kadro Asya’da üretilmiyor

Öyle zannedilir ama aslında öyle değil. Tamam karbon fiber kadroların çoğu Tayvan ve Çin’den geliyor ama Amerika Birleşik Devletleri’nde Zipp ve Trek, Fransa’da da Time ve Look kendi karbon fiber malzemelerini üretiyor. North American Hanmade Bike Show’da (Kuzey Amerika El Yapımı Bisiklet Şovu), Craig Calfee, Nick Crumpton, Matt Appleman gibi küçük üreticilerle Giant gibi büyük firmaların kendi ürettikleri karbon materyalleri görebilirsiniz.

Ama karbonun kendisi çoğunlukla Asya’dan geliyor

Karbon fiberin kendisi tipik olarak poliakrilanitril (PAN) lifi denilen bir malzemeden yapılır. PAN lifi, karbon olmayan tüm materyali yakan ve çok ince uzun elyaflardan oluşan çok yüksek sıcaklığa kadar pişirilir. İşlem ne kadar fazla olursa, sertlik artar. Bu gelişmiş endüstriyel süreç nedeniyle karbon elyafını dünya çapında sadece altı şirket yapabiliyor. Bu altı şirketin üçü Uzakdoğu menşeli ve üretimin üçte ikisini yapıyor. Geri kalan üçte birlik bölüm ise ABD’de üretiliyor.

Karbon fiber, hikayenin sadece yarısıdır

Hep karbon fiber denir ama gerçekten “karbon fiber kompozit” adlı bu malzeme tek başına değildir. Bunun nedeni karbon fiberin tek başına oldukça kırılgan, bölünmeye ve çatlamaya eğimli olmasıdır. Özelliklerini koruması için kalıplanmadan önce “epoksi reçine” olarak adlandırılan tutkal benzeri bir malzemede askıya alınarak bileşik bir maddeye dönüştürülür. Bisiklet endüstrisinde kullanılan çoğu karbon elyafı “pre-preg” olarak adlandırılan bu formda gelir. Reçinenin iki görevi var: İlki karbonu arada tutmak, ikincisi karbonu tokluk ve dayanıklılık katmak. Böylece çarpma, düşme gibi durumlarda darbeler daha rahat emilir.

Bisiklet şirketlerinin karbon kalitesiyle alakası yok!

Bisiklet şirketleri “yüksel modülü”, hatta “ultra yüksek modül” gibi şımarık ifadelerle kadro tasarımıyla ilgili literatüre zarar veriyor. Aslında karbonun kalitesi hakkında söz sahibi bile değiller! Karbon fiber, sertliği ve gerilme modülü cinsinden ile derecelendirilir; böylece yük altında ne kadar deforme olacağı kendini belli eder. Bu derecelendirmeyi de bisiklet şirketleri değil, Japan Carbon Fiber Manucaturers Association / Japonya Karbon Fiber Üreticileri Birliği (JCMA) yapar.

Karbonun kendisi bir harmandır

İyi bir karbon fiber kadroda farklı karbon elyaf karışımlarından oluşur. Yüksek modüllü fiber pahalı olduğu için kadro üreticileri, pedal çevirme kuvvetlerine direnmek ve bisikleti sertleştirmek için kadronun belirli bölümlerinde daha az miktarda kullanırlar. Örneğin downtube (sele borusu), bottom bracket (ayna yatak) ve chainstays (zincir sütunu) bölümlerinde yüksek modüllü fiber düşük miktardadır. Tabii, standart ve ara modül ve yüksek mukavemetli elyafı, iyi bir karbon kadronun dayanıklılık, performans ve sürüş kalitesini yansıtmak için kalıba yerleştirmeyi de unutmazlar!

Gerçek sihir, para ister!

Karbon fiberin sertliği hassas bir şekilde manipüle edilebilir. Mühendisler, karbo elyaf katının karbon, reçine, şekil, ebat ve yönelimini, hatta kalıp içindeki yerini de hesaba katan gelişmiş yazılım programları kullanır. Kadroların hafifliği, sertliği veya her ikisinin birden gerçekleştirilmesi bu programlarla ve onları kullanan uzmanlar sayesinde ortaya çıkar; haliyle bu da fiyatı yükseltir. Bir kadroda, yüksek modül karbon kullanıldığında orta hattakilerden bile çok daha pahalı hale gelir. 

Karbon kadroları el yapımıdır

Karbon fiberin üretimi ne kadar endüstriyel, teknolojik ve üst düzey olsa da iş bu malzemeden bir bisiklet kadrosu yaratmaya girince işçiler ve elleri devreye girer. Bu sadece Crumpton gibi küçük üreticiler için geçerli değil; Trek ve Giant gibi “babalar”da da aynı şekilde çalışır. Karbon fiber kadro bir kalıpta tam olarak yatırma çizelgesine göre monte edilmeli. Küçük üreticilerde tek bir işçi bütün kadroyu yerleştirirken, büyük üreticilerde işçiler çeşitli bölümlere odaklanır. İşçiler ayrıca karbondaki kırışıklıkları ve tabakaların sıkı bir şekilde sıkışıp sıkışmadığını da kontrol eder. Tüm bu süreç henüz otomatikleşmemiş halde.

İyi haber: Karbon kadro onarılabilir

Yaygın anlayış karbon fiber bir kadro hasar gördüğünde bunun bir daha iflah olmayacağıdır. Aslında çelik, titanyum, alüminyum gibi kadrolarda olduğu gibi karbon kadrolar da tamir edilebiliyor. Hasar gören bölüm kesilir, ardından iyileştirilmiş, zımparalanmış, boyanmış yeni malzeme buraya yerleştirilir. Eklenen bölüm dışarıdan fark edilmez bile. Tabii bunu köşedeki bisiklet tamircisine yaptıramazsınız! Üreticinin kendisi bu tamiri yapabilir ya da Calfee Design gibi saygın firmalara başvurmalısınız.

Kötü haber: Görünümünü taklit etmek kolay

Sadece kadronun siluetinden bunun bir Pinarello veya Specialized olduğunu anlayan bisiklet delilerinin varlığı malum! Fakat onlar bile bir sahte karbon fiber kadro karşısında çaresiz kalabilirler. Sahteciler bitmiş bir kadronun gerçeğinden, hatta bazen sadece fotoğraflarından birebir aynı görünen bir kalıp oluşturabiliyorlar. Kadronun üretimi tamamen farklıdır, sadece görüntü aynıdır. Test laboratuvarı yönetmeni Santiago Morales’in dediği gibi: “Hiçbir şekilde mühendislik ürünü değil. Aynı görünmüş gibi görünmesi için boyanmış bir tuvalden farkları yok!”